Güney Yarım Küre’de su ters yöne mi döner?
Güneyde su ters mi döner?
Avustralya’da lavabodaki suyun, Avrupa’dakinin tersi yönde dönen bir girdapla aktığı söylenir. Güya suçlu Dünya’nın dönüşüdür. Bunun bir doğruluk payı var mı?
Ekvator en hızlı gider
Dünya günde bir kez döner, yani Ekvator’daki bir yer bir günde Dünya’nın bütün çevresini dolaşır: Doğuya doğru saatte yaklaşık 1.670 km hızla ilerler. Orta Avrupa kutba daha yakındır ve çemberi daha kısadır, hızı yalnızca saatte yaklaşık 1.100 km’dir. Kutupta ise zemin sadece olduğu yerde döner.
Kutba doğru giden sapar
Ekvator’da kuzeye doğru top ateşlersen gülle, doğuya doğru hızlı hareketi de yanında taşır. Ama kutba doğru altındaki zemin gitgide yavaşlar, bu yüzden gülle zeminin önüne geçer ve uçuş yönüne baktığında sağa sapar. Kuzeyde başka yönlerdeki hareket de sağa sapar, Güney Yarım Küre’de ise her şey sola.
Kasırgalar gerçekten ters döner
Kasırganın ortasında basınç düşüktür, bu yüzden yüzlerce kilometre öteden hava içeri çekilir. Güneyden ve kuzeyden gelen akımlar yolda sağa sapar, böylece bütün girdap saat yönünün tersine döner. Güney Yarım Küre’de durum terstir ve kasırgalar saat yönünde döner.
Lavabo bunun için çok küçük
Ama sapma o kadar zayıftır ki ancak hareketin yeterince zamanı varsa ve suyu başka hiçbir şey daha fazla hareket ettirmiyorsa görülür. Lavabodaki su birkaç saniyede akıp gider. Onu çok daha fazla döndüren şey lavabonun şekli ve doldurulurken kalan harekettir.
Olur, ama büyük sabırla
1962’de Ascher Shapiro, Boston yakınlarındaki MIT’de neredeyse iki metre genişliğinde yuvarlak bir tankı doldurdu ve suyu bir gün dinlenmeye bıraktı. Su, Dünya’yla birlikte belli belirsiz döner; sonra suyu yirmi dakika boyunca yavaşça boşalttığında, giderin yanındaki dönüş, kollarını gövdesine çeken bir artistik patenci gibi güçlendi. Girdap her seferinde saat yönünün tersine döndü ve üç yıl sonra Sidney’de yapılan aynı deney ters yönde bir girdap verdi.
Ekvator’daki numara
Kenya’da ya da Ekvador’da turistlere, Ekvator’un birkaç adım kuzeyinde suyun bir yöne, birkaç adım güneyinde öbür yöne döndüğü bir leğen gösterilir. Bu bir numaradır: Rehber suyu döker ya da leğeni çevirir, böylece su istediği gibi döner. Üstelik tam Ekvator’da sapma sıfırdır.
Kendin kontrol et
Lavaboyu doldur, suyu bir süre dinlendir, sonra parmağınla hafifçe bir yöne döndür. Tıpayı çektiğinde girdap, senin döndürdüğün yöne dönecek. Tersini de dene: Parmağın yarım küreden daha önemli.
Peki su ters mi döner?
Dünya’nın dönüşü üzerinde hareket eden her şeyi saptırır, ama zayıfça. Kasırgalar devasadır ve günlerce döner, bu yüzden her yarım kürede farklı yöne dönerler. Lavabodaki girdabı lavabonun şekli ve suyun nasıl doldurulduğu belirler; Dünya’nın dönüşünden gelen sapmayı ise yalnızca bir gün boyunca hareketsiz durmuş büyük bir tank gösterir.