Gökyüzü neden mavi?

Açık bir günde gökyüzü mavi, Güneş ise sarıdır. Oysa Dünya’nın çevresindeki uzayda gökyüzü siyahtır. Peki bu mavi nereden geliyor?

Denizin yansıması mı?

Gökyüzünün, deniz ona yansıdığı için mavi olduğu sık sık söylenir. Ama kıyıdan yüzlerce kilometre uzaktaki bir çölün üstünde de gökyüzü aynı derecede mavidir. Aslında durum tam tersi: Denize yansıyan gökyüzüdür.

Güneş ışığı renklerin karışımıdır

Güneş’ten gelen ışık aslında gökkuşağının bütün renklerinin bir karışımıdır. Bunu cam bir prizma gösterir: Işığı kırmızıdan mora kadar renklerine ayırır.

Her rengin dalgası farklı

Işık bir dalgadır ve renkler dalga boylarıyla birbirinden ayrılır. Kırmızı ışığın dalgaları uzun, mavi ve mor ışığınki kısadır. Hepsi minicik, yaklaşık milimetrenin binde birinin yarısı kadar.

Hava ışığı saçar

Hava, ışık dalgasından bin kat küçük minicik azot ve oksijen moleküllerinden oluşur. Işığın çoğu onların yanından geçip gider, ama arada bir molekül ışığın bir parçasını başka bir yöne saptırır. Buna saçılma denir.

Mavi daha çok saçılır

Işık molekülü titreştirir, molekül de bu kez kendisi yanlara ışık yayar. Kısa mavi dalgalar onu daha hızlı titreştirir ve molekül ne kadar hızlı titreşirse o kadar çok ışık saçar. Böylece mavi, havanın içinden neredeyse tamamen dümdüz geçen kırmızıdan yaklaşık beş kat fazla saçılır.

Bu yüzden bütün gökyüzü parlar

Güneş dışında nereye bakarsan bak, hava moleküllerinin sana doğru saptırdığı ışığı görürsün. Bu ışık da çoğunlukla mavidir, bu yüzden bütün gökyüzü mavi parlar. Hava olmasaydı gökyüzü, Ay’daki gibi gündüz bile siyah olurdu.

Peki Güneş neden sarı?

Gökyüzünde gördüğün mavi, Güneş’ten doğrudan sana gelen ışında eksiktir. Mavinin bir kısmı eksik olunca Güneş’in ışığı sarımsı görünür. Yörüngedeki astronotlar Güneş’i beyaz görür, çünkü ona havanın içinden bakmazlar.

O zaman neden mor değil?

Mor ışığın dalgası daha da kısadır, bu yüzden daha da çok saçılır. Ama güneş ışığında maviden daha az mor vardır ve gözlerimiz onu zayıf algılar. Bu yüzden saçılan renklerin karışımı bize mavi görünür.

Gün batımı neden kırmızı?

Akşamları güneş ışığı eğik gelir ve havanın içinde öğle vaktinden çok daha uzun bir yol alır. Mavi yolda neredeyse tamamen saçılır ve sana çoğunlukla turuncu ile kırmızı ulaşır.

Kendin kontrol et

Uzun bir bardak suya birkaç damla süt damlat ve karanlık bir odada bardağı yandan bir el feneriyle aydınlat. Yandan bakınca su mavimsi görünecek, bardağın arkasındaki duvardaki ışık lekesi ise turuncu olacak. Süt damlacıkları ışığı havaya benzer şekilde saçar.

Peki gökyüzü neden mavi?

Güneş ışığı renklerin karışımıdır. Hava kısa mavi dalgaları uzun kırmızılardan çok daha fazla saçar, bu yüzden mavi bize gökyüzünün her yerinden gelir. Güneş’ten gelen doğrudan ışında da mavinin bir kısmı eksik kalır, bu yüzden Güneş sarıdır. Akşamları neredeyse tamamı eksiktir ve geriye kırmızı kalır.