Neden artık yıllar var?

Şubat genellikle 28 gündür. Ama dört yılda bir fazladan bir gün alır: 29 Şubat. Böyle bir yıla artık yıl denir.

Bir gün, bir dönüş

Dünya bir topaç gibi döner. Öğleden öğleye Güneş’e göre bir tam tur döner ve bu bir gündür. Takvim yalnızca tam günleri sayar.

Bir yıl, bir tur

Dünya aynı zamanda Güneş’in çevresinde dolanır. Bir tur bir yıl sürer. Bu sürede ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış birbirini izler.

Hesap tutmuyor

Bir ilkbahardan ötekine tam sayıda gün geçmez. Geçen süre 365 gün, 5 saat ve 49 dakikadır. Yani 365 günün sonunda Dünya’nın önünde hâlâ neredeyse çeyrek günlük yol vardır.

Takvim kayıp giderdi

Her yıl yalnızca 365 gün olsaydı, ilkbahar her yıl neredeyse 6 saat daha geç başlardı. 4 yılda bir gün, 120 yılda bir ay. Yaklaşık 600 yıl sonra Noel yazın ortasına denk gelirdi.

Sezar bir gün ekliyor

Jül Sezar’ın zamanında Romalıların takvimi karmakarışıktı. Rahipler işlerine geldiği gibi araya koca aylar ekliyordu ve takvim mevsimlerden yaklaşık üç ay sapmıştı. Sezar bu yüzden yeni bir takvim getirdi, Jülyen takvimini: yıl 365 gündür ve her dördüncü yıl bir gün fazladır, çünkü eksik kalan dört çeyrek gün bir tam gün eder. Takvimi düzeltmek için MÖ 46 yılı 445 gün sürdü.

Çeyrek gün biraz fazla

Sezar’ın takvimi sorunu çok küçülttü ama ortadan kaldırmadı. Çünkü yıl 365 günden tam 6 saat değil, yalnızca 5 saat 49 dakika uzundur. Artık günler böylece her yıl gerekenden 11 dakika fazla ekler ve ilkbahar takvimde hep biraz daha erken gelir, ancak eskisinden çok daha yavaş. Bir insan ömründe bunu kimse fark etmez, ama 128 yılda koca bir gün, 1.000 yılda neredeyse sekiz gün eder.

Hiç yaşanmamış on gün

İlkbahar bu yüzden takvimde gitgide daha erken geliyordu. 16. yüzyılda artık 21 Mart yerine 11 Mart’ta başlıyordu; 325’te, Kilise Paskalya kurallarını belirlediğinde, 21 Mart’a denk gelmişti. Bu en çok Kilise’yi rahatsız etti: Paskalya’nın tarihi ilkbaharın başından hesaplanır ve kayan takvimle Paskalya ondan uzaklaşıyordu. Papa XIII. Gregorius bu yüzden 1582’de takvimden on gün çıkarttı: 4 Ekim Perşembe’den sonra doğrudan 15 Ekim Cuma geldi.

Yüzyıllar için kural

Bugünkü Gregoryen takvim böyle doğdu; adını Papa Gregorius’tan alır. Bu takvimde 4’e bölünen yıl artık yıldır. Ama 100’e bölünüyorsa değildir, 400’e bölünüyorsa yine artık yıldır. Bu yüzden 2000 artık yıldı, ama 2100 olmayacak. Çünkü Sezar’ın takvimi 400 yılda gerekenden yaklaşık üç gün fazla ekler, yeni kural da tam bu üç günü atlar.

Şimdi bile tam tutmuyor

Gregoryen takvim de kusursuz değil. Bu takvimin yılı ortalama 365 gün, 5 saat, 49 dakika ve 12 saniye sürer; gerçek yıl ise daha kesin olarak 365 gün, 5 saat, 48 dakika ve 45 saniyedir. Yılda 27 saniye fark kalır ve takvim kaymaya devam eder, ama koca bir gün ancak yaklaşık 3.200 yılda.

Peki neden artık yıllar var?

Çünkü Dünya, Güneş’in çevresini 365 gün ve neredeyse 6 saatte dolanır, takvim ise yalnızca tam günleri bilir. Artık yıllar sayesinde ilkbahar hâlâ 21 Mart civarında başlar. Yüzyıllar kuralıyla takvim 3.200 yılda yalnızca yaklaşık bir gün kayar.