Czy na półkuli południowej woda kręci się odwrotnie?
Czy na południu woda kręci się odwrotnie?
Mówi się, że w Australii woda z umywalki spływa wirem w przeciwną stronę niż u nas. Podobno winny jest obrót Ziemi. Czy jest w tym coś prawdy?
Równik pędzi najszybciej
Ziemia obraca się raz na dobę, więc miejsce na równiku pokonuje w ciągu doby cały obwód Ziemi: pędzi na wschód z prędkością około 1670 km/h. Europa Środkowa jest bliżej bieguna i jej okrąg jest krótszy, tylko około 1100 km/h. Na biegunie ziemia tylko obraca się w miejscu.
Co leci ku biegunowi, zbacza
Kiedy na równiku wystrzelisz z armaty na północ, kula zabiera ze sobą szybki ruch na wschód. Grunt pod nią w stronę bieguna porusza się jednak coraz wolniej, więc kula go wyprzedza i skręca w prawo, gdy patrzysz w kierunku lotu. Na północy w prawo zbacza też ruch w innych kierunkach, na półkuli południowej wszystko w lewo.
Huragany naprawdę kręcą się odwrotnie
W środku huraganu jest niskie ciśnienie, więc napływa do niego powietrze z setek kilometrów wokół. Prądy z południa i z północy po drodze skręcają w prawo, więc cały wir kręci się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Na półkuli południowej jest odwrotnie i huragany kręcą się zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
Umywalka jest na to za mała
To odchylenie jest jednak tak słabe, że ujawnia się tylko wtedy, gdy ruch ma dość czasu i nic innego nie porusza wodą mocniej. Woda z umywalki spływa w kilka sekund. Dużo mocniej rozkręca ją kształt umywalki i ruch, który został w niej po napełnianiu.
Da się, ale z wielką cierpliwością
W 1962 roku Ascher Shapiro z MIT pod Bostonem napełnił okrągły zbiornik szeroki na prawie dwa metry i zostawił wodę na dobę w spokoju. Woda obraca się nieznacznie razem z Ziemią, a kiedy potem przez dwadzieścia minut powoli ją spuszczał, obrót przy odpływie się wzmocnił, jak u łyżwiarki, która przyciąga ramiona. Wir za każdym razem kręcił się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a trzy lata później ten sam eksperyment w Sydney dał wir odwrotny.
Sztuczka na równiku
W Kenii czy w Ekwadorze pokazuje się turystom miskę, w której woda kilka kroków na północ od równika kręci się w jedną stronę, a kilka kroków na południe w drugą. To sztuczka: przewodnik wlewa wodę albo obraca miskę tak, żeby woda kręciła się tak, jak mu trzeba. Do tego właśnie na równiku odchylenie jest zerowe.
Sprawdź to sam
Napełnij umywalkę, zostaw wodę na chwilę, żeby się uspokoiła, a potem lekko zakręć nią palcem w jedną stronę. Kiedy wyciągniesz korek, wir będzie się kręcić tam, gdzie go rozkręciłeś. Spróbuj też odwrotnie: twój palec znaczy więcej niż półkula.
To czy kręci się odwrotnie?
Obrót Ziemi odchyla wszystko, co się po niej porusza, ale słabo. Huragany są ogromne i kręcą się całymi dniami, więc na każdej półkuli mają inny kierunek. O wirze w umywalce decyduje jej kształt i to, jak nalano do niej wodę, a odchylenie od obrotu Ziemi pokaże tylko duży zbiornik, który stał dobę w spokoju.