Jak widzimy kolory?
Jakiego koloru jest czerwony sweter?
Wieszasz soczyście czerwony sweter w ciemnym pokoju i oświetlasz go tylko zielonym światłem. Będzie wyglądał na czerwony, na zielony, a może jeszcze inaczej? Żeby to rozwikłać, musimy najpierw ustalić, co to właściwie znaczy widzieć.
Widzieć to łapać światło
Rzecz widzisz tylko wtedy, gdy dolatuje od niej do twojego oka światło. Lampa albo Słońce oświetla rzeczy dookoła, światło odbija się od nich na wszystkie strony i odrobina dociera aż do oka. W ciemności, gdzie nie ma żadnego światła, nie widzisz nic.
Białe światło to mieszanina barw
Światło ze Słońca albo z żarówki to mieszanina wszystkich barw tęczy. Barwy różnią się długością fali: czerwona ma fale najdłuższe, niebieska i fioletowa najkrótsze. Pryzmat albo krople deszczu potrafią rozszczepić białe światło na barwy.
Oko jest jak aparat fotograficzny
Światło wpada do oka przez źrenicę, a soczewka tworzy z niego obraz na tylnej ścianie oka, czyli siatkówce. Siatkówka jest pokryta milionami drobnych komórek wrażliwych na światło. Wysyłają one do mózgu wiadomość, ile światła na nie padło.
Trzy rodzaje czopków
Barwy rozróżniają trzy rodzaje komórek w siatkówce, zwane czopkami: czerwone są wrażliwe głównie na fale długie, zielone na średnie, a niebieskie na krótkie. Mózg porównuje, jak mocno zareagował każdy rodzaj, i na tej podstawie rozpoznaje kolor.
Żółty z dwóch barw
Żółte światło pobudza jednocześnie czopki czerwone i zielone. Dokładnie tak samo pobudza je jednak mieszanina światła czerwonego i zielonego, a oko nie zauważy różnicy. Dlatego ekran potrafi złożyć większość kolorów z zaledwie trzech: z maleńkich czerwonych, zielonych i niebieskich punktów.
Sprawdź to sam
Kapnij na ekran telefonu małą kroplę wody i otwórz białą stronę. Kropla zadziała jak lupa i zobaczysz pod nią, że biel to w rzeczywistości mnóstwo maleńkich czerwonych, zielonych i niebieskich punktów. Na żółtym polu świecą tylko czerwone i zielone.
Dlaczego sweter jest czerwony
Sweter sam nie świeci, tylko odbija światło, które na niego pada. Barwnik w nim pochłania światło zielone i niebieskie, a odbija głównie czerwone, i to ono trafia do oka. Biały papier odbija wszystkie barwy, czarna koszulka prawie żadnej.
Czerwony sweter w zielonym świetle
Sweter pochłania zielone światło, a czerwonego, które mógłby odbić, w zielonym świetle w ogóle nie ma. Do oka prawie nic od niego nie dociera, a rzecz, od której nie przychodzi żadne światło, widzimy jako czarną. Sweter będzie wyglądał na prawie czarny.
Spróbuj z pomidorem
W ciemnym pokoju otwórz na telefonie obrazek, który jest cały zielony, i poświeć nim na pomidora albo czerwoną koszulkę. Czerwień ściemnieje prawie do czerni. Ekran świeci teraz tylko na zielono, a czerwonego światła, które pomidor by odbił, w nim nie ma.
O zmierzchu kolory znikają
O zmierzchu pracę przejmują pręciki, inne komórki siatkówki. Są znacznie czulsze od czopków, ale występują tylko w jednym rodzaju, więc barw rozróżniać nie potrafią. Dlatego w świetle Księżyca kolory znikają i wszystko wydaje się szare.
Czym jest daltonizm
Daltonista zwykle nie widzi czarno-biało. Najczęściej jego czerwone albo zielone czopki działają inaczej lub w ogóle ich brakuje, a mózg słabo odróżnia wtedy czerwień od zieleni. Dotyczy to mniej więcej jednego mężczyzny na dwunastu.
Czy widzimy tę samą czerwień?
Kolor składa dopiero mózg, a gdy dwie osoby zgadzają się, że jabłko jest czerwone, wiemy tylko, że obie tak samo rozróżniają barwy. Twoja czerwień może więc wyglądać zupełnie inaczej niż czerwień twojej koleżanki. I nigdy się tego nie dowiecie, bo do cudzej głowy nikt nie zajrzy.
To jak widzimy kolory?
Widzimy światło, które od rzeczy dolatuje do oka, a rzeczy pochłaniają część jego barw. Trzy rodzaje czopków wychwytują to, co zostało, a mózg z tego, jak mocno zareagował każdy z nich, składa kolor. Dlatego czerwony sweter w zielonym świetle czernieje.