Hoe zien we kleuren?
Welke kleur heeft een rode trui?
Je hangt een felrode trui in een donkere kamer en beschijnt hem alleen met groen licht. Ziet hij er rood uit, groen of nog anders? Om dat uit te zoeken, moeten we eerst weten wat zien eigenlijk betekent.
Zien is licht vangen
Je ziet iets alleen als er licht van dat ding in je oog komt. Een lamp of de zon beschijnt de dingen om je heen, het licht kaatst daarvan alle kanten op, en een klein beetje ervan bereikt je oog. In het donker, waar geen licht is, zie je niets.
Wit licht is een mengsel van kleuren
Licht van de zon of van een gloeilamp is een mengsel van alle kleuren van de regenboog. Kleuren verschillen in golflengte: rood heeft de langste golven, blauw en violet de kortste. Een prisma of regendruppels kunnen wit licht in kleuren splitsen.
Het oog is net een camera
Licht komt het oog binnen door de pupil, en de lens maakt er een beeld van op de achterwand van het oog, het netvlies. Het netvlies zit vol met miljoenen piepkleine cellen die gevoelig zijn voor licht. Die geven aan de hersenen door hoeveel licht erop is gevallen.
Drie soorten kegeltjes
Kleuren worden onderscheiden door drie soorten cellen in het netvlies, de kegeltjes: rode zijn vooral gevoelig voor lange golven, groene voor middellange en blauwe voor korte. De hersenen vergelijken hoe sterk elke soort reageerde en halen daar de kleur uit.
Geel uit twee kleuren
Geel licht prikkelt de rode en de groene kegeltjes tegelijk. Maar een mengsel van rood en groen licht prikkelt ze precies even sterk, en het oog merkt het verschil niet. Daarom kan een scherm de meeste kleuren maken uit maar drie: piepkleine rode, groene en blauwe puntjes.
Controleer het zelf
Doe een klein druppeltje water op het scherm van je telefoon en open een witte pagina. De druppel werkt als een vergrootglas, en eronder zie je dat wit eigenlijk een heleboel piepkleine rode, groene en blauwe puntjes is. Op een geel vlak branden alleen de rode en de groene.
Waarom de trui rood is
De trui geeft zelf geen licht, hij weerkaatst alleen het licht dat erop valt. De kleurstof erin slokt groen en blauw op en weerkaatst vooral rood, en dat bereikt je oog. Wit papier weerkaatst alle kleuren, een zwart T-shirt bijna geen.
Een rode trui in groen licht
De trui slokt het groene licht op, en het rood dat hij zou kunnen weerkaatsen, zit helemaal niet in groen licht. Er komt dus bijna niets van hem in je oog, en iets waar geen licht vandaan komt, zien we als zwart. De trui ziet er bijna zwart uit.
Probeer het met een tomaat
Open in een donkere kamer op je telefoon een plaatje dat helemaal groen is, en schijn daarmee op een tomaat of een rood T-shirt. Het rood wordt bijna zwart. Het scherm geeft nu alleen groen licht, en het rode licht dat de tomaat zou weerkaatsen, zit er niet in.
In de schemering verdwijnen kleuren
In de schemering nemen de staafjes het werk over, andere cellen in het netvlies. Ze zijn veel gevoeliger dan kegeltjes, maar er is maar één soort van, dus kunnen ze geen kleuren onderscheiden. Daarom verdwijnen bij maanlicht de kleuren en ziet alles er grijs uit.
Wat is kleurenblindheid?
Iemand die kleurenblind is, ziet doorgaans niet zwart-wit. Meestal werken zijn rode of groene kegeltjes anders of ontbreken ze helemaal, en dan halen de hersenen rood en groen slecht uit elkaar. Het komt voor bij ongeveer één op de twaalf mannen.
Zien we hetzelfde rood?
Kleur wordt pas in de hersenen gemaakt, en als twee mensen het erover eens zijn dat een appel rood is, weten we alleen dat ze allebei kleuren op dezelfde manier onderscheiden. Jouw rood kan er dus heel anders uitzien dan het rood van je vriendin. En dat komen jullie nooit te weten, want niemand kan in andermans hoofd kijken.
Dus hoe zien we kleuren?
We zien licht dat van dingen in ons oog komt, en die dingen slokken een deel van de kleuren op. Drie soorten kegeltjes vangen wat overblijft, en uit hoe sterk elk ervan reageerde maken de hersenen een kleur. Daarom wordt een rode trui in groen licht zwart.