Waarom komt drinken omhoog in een rietje?

Als je met een rietje drinkt, lijkt het alsof je het drinken met je mond omhoog trekt. Maar een vloeistof kun je niet achter je aan trekken. Wat brengt het dan echt in het rietje?

Lucht duwt

Boven ons zitten tientallen kilometers lucht, en het gewicht daarvan drukt de lucht bij de grond samen als een veer. Samengedrukte lucht duwt alle kanten op: op elke vierkante centimeter ongeveer zo hard als een gewicht van een kilo, op je hele hand als honderd kilo. We voelen het niet, omdat het van beide kanten even hard op de hand duwt en in je lichaam dezelfde druk heerst. Maar leg je hand maar eens op de zuigmond van een stofzuiger: aan één kant duwt de lucht een beetje zwakker, en je hand zuigt zich meteen vast.

Ook op het oppervlak

De lucht duwt ook op het oppervlak van het drinken in het glas, en overal even hard: om het rietje heen en erin. Daarom staat het drinken in het rietje even hoog als in het glas.

Wat je mond doet

Als je je lippen om het rietje sluit en je tong van je verhemelte omlaag trekt, wordt de ruimte in je mond groter. De lucht in je mond en in het rietje krijgt meer plek, zet uit en duwt zwakker: er ontstaat onderdruk. Buiten duwt de lucht nog steeds even hard op het oppervlak, en duwt zo het drinken door het rietje omhoog.

Lucht houdt water ook vast

Doop een rietje in water, sluit het bovenste uiteinde af met je vinger en haal het eruit. Het water blijft erin zitten: de lucht onder je vinger zet een beetje uit en duwt zwakker dan de lucht van onderen. Als je je vinger optilt, wordt de druk boven en onder gelijk en loopt het water eruit.

Controleer het zelf

Stop twee rietjes in je mond, één in het drinken en het andere naast het glas. Hoe hard je ook zuigt, het drinken komt niet omhoog. Door het tweede rietje stroomt lucht van buiten je mond in, dus de druk in je mond daalt niet en de lucht buiten duwt het drinken niet omhoog.

Een handpomp is een groot rietje

Een handpomp bij een put werkt net zo als een mond met een rietje. Als je de hendel omlaag duwt, gaat in de buis een zuiger omhoog, de ruimte eronder wordt groter en er ontstaat onderdruk, dus de lucht die op het water in de put drukt, duwt het water door de buis omhoog. Kleppen die water maar één kant op doorlaten, brengen het daarna boven de zuiger, en bij de volgende slag stroomt het uit de tuit.

Hoger dan 10 meter gaat niet

Lucht duwt op elke vierkante centimeter ongeveer zo hard als een gewicht van een kilo, en precies zoveel weegt een waterkolom van 10 meter hoog. Hoger duwt de lucht het water niet, zelfs niet als er helemaal geen lucht meer in het rietje zat. Een handpomp heeft hetzelfde plafond: die werkt alleen bij een ondiepe put, en bij een diepere moet de pomp beneden bij het water staan.

Dus waarom komt het drinken omhoog?

Met je mond trek je het drinken niet omhoog. Je verlaagt alleen de luchtdruk erin, en de lucht die op het oppervlak in het glas duwt, duwt het drinken door het rietje omhoog. Zonder lucht eromheen zou een rietje niet werken.