Draait water op het zuidelijk halfrond de andere kant op?
Draait water in het zuiden andersom?
Het verhaal gaat dat het water in Australië de andere kant op door het putje draait dan bij ons. Dat zou door de draaiing van de aarde komen. Zit daar iets in?
De evenaar raast het snelst
De aarde draait één keer per dag om haar as, dus een plek op de evenaar legt per dag de hele omtrek af en raast met zo’n 1.670 km/h naar het oosten. Midden-Europa ligt dichter bij de pool, op een kortere cirkel, en haalt maar zo’n 1.100 km/h. Op de pool draait de grond alleen ter plekke rond.
Wat naar de pool vliegt, buigt af
Als je op de evenaar een kanon naar het noorden afvuurt, neemt de kogel zijn snelle beweging naar het oosten mee. De grond eronder beweegt richting de pool echter steeds langzamer, dus de kogel loopt erop vooruit en buigt naar rechts af, als je in de vliegrichting kijkt. In het noorden buigt ook beweging in andere richtingen naar rechts af, op het zuidelijk halfrond alles naar links.
Orkanen draaien echt andersom
In het midden van een orkaan is de luchtdruk laag, dus wordt er lucht van honderden kilometers ver naar binnen gezogen. Luchtstromen uit het zuiden en het noorden buigen onderweg naar rechts af, zodat de hele werveling tegen de klok in draait. Op het zuidelijk halfrond is het andersom en draaien orkanen met de klok mee.
Een wasbak is daar te klein voor
Die afbuiging is echter zo zwak dat je haar alleen ziet als de beweging lang genoeg duurt en niets anders het water sterker beweegt. Een wasbak loopt in een paar seconden leeg. De vorm van de wasbak en de beweging die nog van het vullen in het water zit, laten het veel sterker draaien.
Het kan, met veel geduld
In 1962 vulde Ascher Shapiro aan het MIT bij Boston een ronde tank van bijna twee meter breed en liet het water een dag stilstaan. Het water draait heel licht mee met de aarde, en toen hij het daarna twintig minuten langzaam liet weglopen, werd de draaiing bij de afvoer sterker, zoals bij een kunstschaatser die zijn armen intrekt. De draaikolk draaide elke keer tegen de klok in, en drie jaar later gaf dezelfde proef in Sydney de omgekeerde draaikolk.
De truc op de evenaar
In Kenia of Ecuador laten ze toeristen een teiltje zien waarin het water een paar stappen ten noorden van de evenaar de ene kant op draait en een paar stappen ten zuiden de andere kant. Het is een truc: de gids giet het water erin of draait het teiltje zo dat het water draait zoals hij wil. Bovendien is de afbuiging precies op de evenaar nul.
Controleer het zelf
Vul de wasbak, laat het water even tot rust komen en laat het dan met je vinger zachtjes één kant op draaien. Trek je de stop eruit, dan draait de draaikolk de kant op die jij hem gaf. Probeer het ook andersom: je vinger doet er meer toe dan het halfrond.
Dus draait het andersom?
De draaiing van de aarde buigt alles af wat erover beweegt, maar zwak. Orkanen zijn enorm en draaien dagenlang, dus op elk halfrond hebben ze een andere richting. De draaikolk in een wasbak hangt af van de vorm van de wasbak en hoe die is gevuld; de afbuiging door de aarde zie je alleen in een grote tank die een dag heeft stilgestaan.