Πώς βλέπουμε τα χρώματα;
Τι χρώμα έχει ένα κόκκινο πουλόβερ;
Κρεμάς ένα έντονο κόκκινο πουλόβερ σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και το φωτίζεις μόνο με πράσινο φως. Θα φαίνεται κόκκινο, πράσινο ή κάτι άλλο; Για να το λύσουμε, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι σημαίνει στην πραγματικότητα να βλέπεις.
Βλέπω σημαίνει πιάνω φως
Ένα πράγμα το βλέπεις μόνο όταν από αυτό φτάνει φως στο μάτι σου. Μια λάμπα ή ο Ήλιος φωτίζει τα πράγματα γύρω, το φως ανακλάται πάνω τους προς όλες τις κατευθύνσεις και λίγο από αυτό φτάνει ως το μάτι. Στο σκοτάδι, όπου δεν υπάρχει φως, δεν βλέπεις τίποτα.
Το λευκό φως είναι μείγμα χρωμάτων
Το φως του Ήλιου ή μιας λάμπας πυρακτώσεως είναι μείγμα όλων των χρωμάτων του ουράνιου τόξου. Τα χρώματα διαφέρουν στο μήκος κύματος: το κόκκινο έχει τα πιο μακριά κύματα, το μπλε και το ιώδες τα πιο κοντά. Ένα πρίσμα ή οι σταγόνες της βροχής μπορούν να αναλύσουν το λευκό φως σε χρώματα.
Το μάτι είναι σαν φωτογραφική μηχανή
Το φως μπαίνει στο μάτι από την κόρη, και ο φακός σχηματίζει μια εικόνα στο πίσω τοίχωμα του ματιού, τον αμφιβληστροειδή. Ο αμφιβληστροειδής είναι καλυμμένος με εκατομμύρια μικροσκοπικά κύτταρα ευαίσθητα στο φως. Αυτά στέλνουν στον εγκέφαλο μήνυμα για το πόσο φως έπεσε πάνω τους.
Τρία είδη κωνίων
Τα χρώματα τα ξεχωρίζουν τρία είδη κυττάρων του αμφιβληστροειδούς, τα κωνία: τα κόκκινα είναι ευαίσθητα κυρίως στα μακριά κύματα, τα πράσινα στα μεσαία και τα μπλε στα κοντά. Ο εγκέφαλος συγκρίνει πόσο έντονα αντέδρασε κάθε είδος και από αυτό αναγνωρίζει το χρώμα.
Κίτρινο από δύο χρώματα
Το κίτρινο φως διεγείρει ταυτόχρονα τα κόκκινα και τα πράσινα κωνία. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όμως τα διεγείρει και ένα μείγμα κόκκινου και πράσινου φωτός, και το μάτι δεν καταλαβαίνει τη διαφορά. Γι’ αυτό μια οθόνη μπορεί να φτιάξει τα περισσότερα χρώματα από τρία μόνο: από μικροσκοπικές κόκκινες, πράσινες και μπλε κουκκίδες.
Έλεγξέ το κι εσύ
Ρίξε μια μικρή σταγόνα νερό στην οθόνη του κινητού σου και άνοιξε μια λευκή σελίδα. Η σταγόνα λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός, και από κάτω θα δεις ότι το λευκό είναι στην πραγματικότητα ένα σωρό μικροσκοπικές κόκκινες, πράσινες και μπλε κουκκίδες. Σε μια κίτρινη επιφάνεια ανάβουν μόνο οι κόκκινες και οι πράσινες.
Γιατί το πουλόβερ είναι κόκκινο
Το πουλόβερ δεν λάμπει από μόνο του, απλώς ανακλά το φως που πέφτει πάνω του. Η βαφή του απορροφά το πράσινο και το μπλε και ανακλά κυρίως το κόκκινο, κι αυτό φτάνει στο μάτι. Το λευκό χαρτί ανακλά όλα τα χρώματα, ένα μαύρο μπλουζάκι σχεδόν κανένα.
Κόκκινο πουλόβερ σε πράσινο φως
Το πουλόβερ απορροφά το πράσινο φως, και το κόκκινο που θα μπορούσε να ανακλάσει δεν υπάρχει καθόλου στο πράσινο φως. Έτσι από αυτό δεν φτάνει σχεδόν τίποτα στο μάτι, και ένα πράγμα από το οποίο δεν έρχεται φως το βλέπουμε μαύρο. Το πουλόβερ θα φαίνεται σχεδόν μαύρο.
Δοκίμασε με μια ντομάτα
Σε ένα σκοτεινό δωμάτιο άνοιξε στο κινητό μια εικόνα που είναι ολόκληρη πράσινη και φώτισε με αυτή μια ντομάτα ή ένα κόκκινο μπλουζάκι. Το κόκκινο σκουραίνει σχεδόν ως το μαύρο. Η οθόνη τώρα βγάζει μόνο πράσινο φως, και το κόκκινο φως που θα ανακλούσε η ντομάτα δεν υπάρχει σε αυτό.
Στο σούρουπο τα χρώματα χάνονται
Στο σούρουπο τη δουλειά την αναλαμβάνουν τα ραβδία, άλλα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς. Είναι πολύ πιο ευαίσθητα από τα κωνία, αλλά υπάρχουν μόνο ενός είδους, οπότε δεν μπορούν να ξεχωρίσουν χρώματα. Γι’ αυτό στο φως του φεγγαριού τα χρώματα χάνονται και όλα φαίνονται γκρίζα.
Τι είναι ο δαλτονισμός
Ένας άνθρωπος με δαλτονισμό συνήθως δεν βλέπει ασπρόμαυρα. Τις περισσότερες φορές τα κόκκινα ή τα πράσινα κωνία του λειτουργούν διαφορετικά ή λείπουν εντελώς, και ο εγκέφαλος τότε ξεχωρίζει δύσκολα το κόκκινο από το πράσινο. Αυτό συμβαίνει περίπου σε έναν στους δώδεκα άντρες.
Βλέπουμε το ίδιο κόκκινο;
Το χρώμα το συνθέτει ο εγκέφαλος, και όταν δύο άνθρωποι συμφωνούν ότι ένα μήλο είναι κόκκινο, ξέρουμε μόνο ότι και οι δύο ξεχωρίζουν τα χρώματα με τον ίδιο τρόπο. Το δικό σου κόκκινο μπορεί να φαίνεται τελείως αλλιώς από το κόκκινο της φίλης σου. Και δεν θα το μάθετε ποτέ, γιατί μέσα στο κεφάλι κάποιου άλλου δεν μπορεί να κοιτάξει κανείς.
Λοιπόν, πώς βλέπουμε τα χρώματα;
Βλέπουμε το φως που φτάνει από τα πράγματα στο μάτι, και τα πράγματα απορροφούν ένα μέρος από τα χρώματά του. Τρία είδη κωνίων πιάνουν ό,τι απομένει, και από το πόσο έντονα αντέδρασε το καθένα ο εγκέφαλος συνθέτει ένα χρώμα. Γι’ αυτό ένα κόκκινο πουλόβερ μαυρίζει σε πράσινο φως.