Γιατί έχουμε δίσεκτα έτη;

Ο Φεβρουάριος έχει συνήθως 28 μέρες. Μία φορά στα τέσσερα χρόνια όμως παίρνει μία μέρα παραπάνω, την 29η Φεβρουαρίου. Μια τέτοια χρονιά λέγεται δίσεκτη.

Μια μέρα είναι μία περιστροφή

Η Γη γυρίζει σαν σβούρα. Από μεσημέρι σε μεσημέρι κάνει μία πλήρη στροφή σε σχέση με τον Ήλιο, και αυτό είναι μία μέρα. Το ημερολόγιο μετρά μόνο ολόκληρες μέρες.

Ένας χρόνος είναι ένας γύρος

Ταυτόχρονα η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο. Ένας γύρος κρατά έναν χρόνο. Σε αυτό το διάστημα εναλλάσσονται άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο και χειμώνας.

Δεν βγαίνει ακριβώς

Από άνοιξη σε άνοιξη δεν περνά ακέραιος αριθμός ημερών. Περνούν 365 μέρες, 5 ώρες και 49 λεπτά. Μετά από 365 μέρες λοιπόν, η Γη χρειάζεται ακόμα σχεδόν ένα τέταρτο της μέρας για να κλείσει τον γύρο.

Το ημερολόγιο θα ξέφευγε

Αν κάθε χρόνος είχε μόνο 365 μέρες, η άνοιξη θα άρχιζε κάθε χρόνο σχεδόν 6 ώρες αργότερα. Σε 4 χρόνια κατά μία μέρα, σε 120 χρόνια κατά έναν μήνα. Σε περίπου 600 χρόνια τα Χριστούγεννα θα έπεφταν στη μέση του καλοκαιριού.

Ο Καίσαρας προσθέτει μια μέρα

Την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα, το ημερολόγιο των Ρωμαίων ήταν χάος. Οι ιερείς έβαζαν μέσα ολόκληρους μήνες όποτε τους βόλευε, και είχε ξεφύγει από τις εποχές κατά περίπου τρεις μήνες. Γι’ αυτό ο Καίσαρας καθιέρωσε ένα νέο ημερολόγιο, το Ιουλιανό: το έτος έχει 365 μέρες και κάθε τέταρτο έτος μία μέρα παραπάνω, γιατί τέσσερα τέταρτα της μέρας που λείπουν κάνουν μία ολόκληρη μέρα. Για να μπει το ημερολόγιο σε τάξη, το έτος 46 π.Χ. κράτησε 445 μέρες.

Ένα τέταρτο είναι λίγο παραπάνω

Το ημερολόγιο του Καίσαρα μίκρυνε πολύ το πρόβλημα, αλλά δεν το εξάλειψε. Το έτος δεν είναι μεγαλύτερο από 365 μέρες κατά 6 ολόκληρες ώρες, αλλά μόνο κατά 5 ώρες και 49 λεπτά. Οι επιπλέον μέρες προσθέτουν λοιπόν κάθε χρόνο 11 λεπτά παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται, και η άνοιξη έρχεται στο ημερολόγιο όλο και λίγο νωρίτερα, απλώς πολύ πιο αργά από πριν. Σε μια ανθρώπινη ζωή κανείς δεν το προσέχει, αλλά σε 128 χρόνια γίνεται μία ολόκληρη μέρα και σε 1.000 χρόνια σχεδόν οκτώ.

Δέκα μέρες που δεν υπήρξαν

Η άνοιξη λοιπόν ερχόταν στο ημερολόγιο όλο και νωρίτερα. Τον 16ο αιώνα άρχιζε ήδη στις 11 Μαρτίου αντί για τις 21 Μαρτίου, όπου έπεφτε το 325, όταν η Εκκλησία όρισε τους κανόνες για το Πάσχα. Περισσότερο απ’ όλους ενοχλούσε την Καθολική Εκκλησία: η ημερομηνία του Πάσχα υπολογίζεται από την αρχή της άνοιξης, και με το μετατοπισμένο ημερολόγιο το Πάσχα απομακρυνόταν από αυτήν. Γι’ αυτό ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ το 1582 αφαίρεσε δέκα μέρες: μετά την Πέμπτη 4 Οκτωβρίου ήρθε αμέσως η Παρασκευή 15 Οκτωβρίου.

Ο κανόνας για τους αιώνες

Έτσι γεννήθηκε το σημερινό Γρηγοριανό ημερολόγιο, που πήρε το όνομά του από τον πάπα Γρηγόριο. Σε αυτό, ένα έτος που διαιρείται με το 4 είναι δίσεκτο. Αν όμως διαιρείται με το 100, δεν είναι, και αν διαιρείται με το 400, είναι πάλι. Γι’ αυτό το 2000 ήταν δίσεκτο, αλλά το 2100 δεν θα είναι. Το ημερολόγιο του Καίσαρα προσθέτει σε 400 χρόνια περίπου τρεις μέρες παραπάνω, και ο νέος κανόνας αφαιρεί ακριβώς αυτές τις τρεις.

Ούτε τώρα ταιριάζει ακριβώς

Ούτε το Γρηγοριανό ημερολόγιο είναι τέλειο. Το έτος του κρατά κατά μέσο όρο 365 μέρες, 5 ώρες, 49 λεπτά και 12 δευτερόλεπτα, ενώ το πραγματικό έτος, πιο ακριβώς, 365 μέρες, 5 ώρες, 48 λεπτά και 45 δευτερόλεπτα. Μένουν έτσι 27 δευτερόλεπτα τον χρόνο και το ημερολόγιο εξακολουθεί να μετατοπίζεται, κατά μία ολόκληρη μέρα όμως μόνο σε περίπου 3.200 χρόνια.

Λοιπόν, γιατί έχουμε δίσεκτα έτη;

Επειδή η Γη κάνει τον γύρο του Ήλιου σε 365 μέρες και σχεδόν 6 ώρες, και το ημερολόγιο ξέρει μόνο ολόκληρες μέρες. Χάρη στα δίσεκτα έτη, η άνοιξη αρχίζει ακόμα γύρω στις 21 Μαρτίου. Με τον κανόνα για τους αιώνες, το ημερολόγιο ξεφεύγει μόνο κατά περίπου μία μέρα στα 3.200 χρόνια.